بررسی تاریخ تشیع در گیلان و دیلمان

فصل اول: کلیات و مفاهیم

۱-۱- کلیات و شناسه تحقیق

۱-۱-۱- تبیین موضوع

۱-۱-۱-۱- قلمرو زمانی پژوهش

۱-۱-۱-۲- قلمرو مکانی پژوهش

۱-۱-۱-۳- قلمرو موضوعی پژوهش

۱-۱-۲- ضرورت واهمیت پژوهش

۱-۱-۳- نوآوری پژوهش

۱-۱-۴- پرسش‌های پژوهش

۱-۱-۶- روش تحقیق و شیوه گردآوری اطلاعات

۱-۱-۷- معرفی و بررسی منابع

۱-۱-۷-۱- تواریخ عمومی

۱-۱-۷-۱-۱- تاریخ الامم والملوک (تاریخ طبری)

۱-۱-۷-۱-۲- مروج الذهب

۱-۱-۷-۱-۳- تجارب الامم

۱-۱-۷-۱-۴- الکامل فی التاریخ

۱-۱-۷-۲- فتوح نگاری

۱-۱-۷-۳- تاریخ نگاری زیدیان

۱-۱-۷-۳-۱- کتاب المصابیح من اخبار المصطفی والمرتضی والائمه من ولدهما الطاهرین

۱-۱-۷-۳-۲- الافاده فی التاریخ الائمه الساده

۱-۱-۷-۳-۳- الحدائق الوردیه فی مناقب الائمه الزیدیه

۱-۱-۷-۳-۴- مآثرالابرار فی تفصیل مجملات جواهر الاخبار (اللواحق الندیه بالحدائق الوردیه)

۱-۱-۷-۴- تواریخ محلی؛

۱-۱-۷-۴-۱- تاریخ طبرستان

۱-۱-۷-۴-۲- تاریخ گیلان ودیلمستان

۱-۱-۷-۴-۳- تاریخ طبرستان ورویان ومازندران

۱-۱-۷-۵- کتابهای جغرافیا

۱-۱-۷-۵-۱- کتاب احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم

۱-۱-۷-۵-۲- معجم البلدان

۱-۱-۷-۵-۳- آثار البلاد و اخبار العباد

۱-۱-۷-۵-۴- تقویم البلدان

۱-۱-۷-۶- خراج‌نگاری‌ها

۱-۱-۷-۷- رجال‌نگاری

۱-۱-۷-۸- طبقات‌نگاری

۱-۱-۷-۹- انتساب‌نگاری

۱-۱-۷-۱۰- انساب‌نگاری

۱-۱-۸- پیشینه تحقیق و پژوهشهای جدید؛

۱-۱-۸-۱- کتاب سادات متقدمه گیلان، تألیف محمد مهدوی لاهیجانی

۱-۱-۸-۲- کتاب جنبش زیدیه در ایران، نوشته عبدالرفیع حقیقت

۱-۱-۸-۳-کتاب علویان طبرستان، تألیف ابوالفتح حکیمیان

۱-۱-۸-۴- تاریخ تشیع در ایران، نوشته رسول جعفریان

۱-۱-۸-۵- تاریخ گیلان، نوشته افشین پرتو

۱-۱-۸-۶- کتاب دیلمیان، تألیف سیدرضا فندرسکی

۱-۱-۸-۷- تاریخ گیلان پس از اسلام، نوشته قربان فاخته

۱-۲- مفاهیم اساسی تحقیق

۱-۲-۱- مفهوم‌شناسی شیعه و تشیع

۱-۲-۱-۱- واژه‌شناسی شیعه و تشیع

۱-۲-۱-۲- فرقه‌های تشیع

۱-۲-۱-۲-۱- اثناعشریه

۱-۲-۱-۲-۲- زیدیه

۱-۲-۱-۲-۳- اسماعیلیه

۱-۲-۱-۳- جغرافیای تاریخی تشیع

۱-۲-۲- قلمروشناسی گیل ودیلم

۱-۲-۲-۱- جغرافیای تاریخی گیل ودیلم

۱-۲-۲-۲- معرفی شهرها و نواحی و آبادیهای گیل ودیلم

۱-۲-۲-۲-۱- لاهیجان

۱-۲-۲-۲-۲- هوسم

۱-۲-۲-۲-۳- رودبار

۱-۲-۲-۲-۴- سلاوند

۱-۲-۲-۲-۵- کوتم

۱-۲-۲-۲-۶- فومن

۱-۲-۳- واژه‌شناسی گیل ودیلم

۱-۲-۳-۱- بررسی نژاد واصطلاح گیل ودیلم

۱-۲-۳-۲- بررسی انتسابات گیلی ودیلمی

۱-۲-۴- ویژگی‌های طبیعی و اجتماعی و اقتصادی گیل ودیلم

فصل دوم: اسلام و تشیع در گیل ودیلم ازآغاز تا افول حکومت علویان

۲-۱- پیشینه آشنایی وبرخورد دیلمیان با مسلمانان

۲-۱-۱- نخستین مسلمان دیلمی

۲-۱-۲- برخورد دیلمی‌ها با مسلمانان در دوران خلفای نخستین

۲-۱-۳- ستیز امویان با دیلمیان

۲-۱-۴- ستیز عباسیان با دیلمیان

۲-۲- مهاجرت و ارتباط علویان با گیل ودیلم

۲-۲-۱- حضور یحیی بن‌عبدالله در دیلم

۲-۲-۱-۱-زندگی سیاسی یحیی قبل از ورود به دیلم

۲-۲-۱-۲-ورود یحیی به دیلم و دلایل آن

۲-۲-۱-۳- تاثیر گذاری فرهنگی یحیی در دیلم

۲-۲-۲- پناهندگی علویان به دیلم پس از شهادت امام رضا (ع)

۲-۲-۳- ارتباط قاسم بن‌ابراهیم رسی با دیلمیان

۲-۲-۴- پیروان محمد بن‌قاسم علوی در دیلم

۲-۲-۵- مهاجرت علویان به دیلم پس از شهادت یحیی بن‌عمر علوی

۲-۳- دعوت دیلمیان از علویان و یاری آنان در تأسیس حکومت

۲-۳-۱- دعوت و حمایت دیلمیان از حسن بن‌زید علوی

۲-۳-۱-۱- علت دعوت دیلمی‌ها از حسن بن‌زید (داعی کبیر)

۲-۳-۱-۲- پشتیبانی دیلمی‌ها از حسن بن‌زید در نبرد با طاهریان

۲-۳-۱-۳- حمایت دیلمی‌ها از داعی کبیر در برابر سپاهیان خلیفه عباسی

۲-۳-۱-۴- حمایت دیلمیان از حسن بن‌زید در مقابل صفاریان

۲-۳-۱-۵- اعتماد داعی کبیر بر دیلمیان و میزان تاثیر گذاری وی بر آنان

۲-۳-۲- پشتیبانی دیلمیان از حسین بن‌احمد کوکبی علوی

۲-۳-۳- تعامل دیلمیان با محمد بن‌زید

۲-۳-۳-۱- حمایت دیلمیان از محمد بن‌زید در برابر رافع بن‌هرثمه و سامانیان

۲-۳-۳-۲- اقدامات محمد بن‌زید در گیل ودیلم

۲-۳-۲- فعالیت و قیام ناصر اطروش در گیل ودیلم

۲-۳-۲-۱- شخصیت‌شناسی ناصر

۲-۳-۲-۱-۱- شخصیت و ویژگیهای فردی ناصر

۲-۳-۲-۱-۲- شخصیت علمی ناصر

۲-۳-۲-۱-۳- شخصیت مذهبی ناصر

۲-۳-۲-۱-۴- دیدگاه زیدیان و مردم گیل ودیلم نسبت به ناصر

۲-۳-۲-۲- فعالیتهای دینی و فرهنگی ناصر با پشتیبانی حاکم دیلم

۲-۳-۲-۳- ناصر در عرصه سیاست گیل ودیلم

۲-۳-۲-۳-۱- دعوت دیلمی‌ها از ناصر و حملات نخستین آنان به طبرستان

۲-۳-۲-۳-۲- اختلاف حاکم دیلم با ناصر وحمایت دیلمی‌ها از اطروش

۲-۳-۲-۳-۳- صلح ناصر با اهل سنت گیلان غربی

۲-۳-۲-۳-۴- فتح طبرستان با کمک گیل ودیلم

۲-۳-۲-۳-۵- حمایت دیلمیان از ناصر پس از کودتای حسن بن‌قاسم

۲-۳-۲-۴- اقدامات اجتماعی ناصر در گیل ودیلم

۲- ۳- ۲- ۴- ۱- تلاش برای گسترش عدالت در جامعه

۲-۳-۲-۴-۲- توجه جدی به فریضه امر به معروف ونهی از منکر در جامعه

۲-۳-۲-۴-۳- تلاش برای نهادینه کردن شعار اهل بیت در جامعه

۲-۳-۲-۴-۴- وضع قوانین بر بازار

۲-۳-۲-۴-۵- نظارت بر کار پزشکان و دوا فروشان

۲-۳-۲-۴-۵- احداث سازمان امور کشته شدگان در جنگ

۲-۳-۲-۵- اصلاحات اقتصادی ناصر

۲-۳-۳- امارت داعی صغیر و فرزندان ناصر بر گیل و دیلم

۲-۳-۳-۱- پناه آوردن داعی صغیر به گیلان پس از شکست از جعفر بن‌ناصر

۲-۳-۳-۲- پناه آوردن فرزندان ناصر به گیلان وحمایت گیل ودیلم از آن دو

۲-۳-۳-۳- ورود دوباره داعی صغیر به گیلان

۲-۳-۳-۴- پناه گرفتن دوباره جعفر بن‌ناصر در گیلان

۲-۳-۳-۵- اختلافات ناصری‌ها و فرجام حکومت آنان

فصل سوم؛ تشیع در گیل و دیلم (از برافتادن حکومت علویان در طبرستان تا برآمدن دولت آل کیا)

۳-۱- بررسی قیامها و حکومت‌های شیعی گیل ودیلم تا ابتدای قرن هفتم

۳-۱-۱- قیام حسن بن‌زید (م نیمه اول قرن ۴)در دیلم

۳- ۱ -۲- قیام زید قاضی علوی (م نیمه اول قرن ۴) در دیلم

۳-۱-۳- قیام الثائر فی الله (اول) علوی (م۳۵۰ق) در گیل و دیلم

۳-۱- ۳-۱- حمله ثائر به طبرستان با کمک ماکان بن‌کاکی.

۳-۱-۳-۲- حمله ثائر به طبرستان به درخواست استندار رستمدار

۳-۱-۳-۳- روابط ثائر علوی با وشمگیر زیاری

۳-۱-۳-۴- اقدامات ثائر علوی در گیل ودیلم وفرجام کار او

۳-۱-۴- حکومت القائم بالحق ثائری (م ۳۵۲ق) در گیلان

۳-۱-۵- حکومت الثائر فی الله دوم (م ۳۶۰ق) برگیلان

۳-۱-۶- حکومت ابومحمد ناصری (م نیمه دوم قرن ۴) در گیلان

۳-۱-۷- قیام وحکومت امیرکا ثائری (م نیمه دوم قرن ۴) در گیلان

۳-۱-۸- قیام و حکومت ابن‌داعی علوی (م۳۶۰ق) در گیل ودیلم

۳-۱-۸-۱- ترک دیلم و ورود به بغداد برای علم آموزی

۳-۱-۸-۲- قیامهای ابن‌داعی قبل از ورود به گیل ودیلم

۳-۱-۸- ۳- ارتباط ابن‌داعی با آل بویه

۳- ۱- ۸ – ۴- قیام ابن‌داعی در گیل و دیلم به دعوت دیلمی ها

۳-۱- ۸- ۵- تجهیز سپاه توسط ابن‌داعی برای جهاد با روم

۳-۱- ۷- ۶- تلاش ابن‌داعی برای رفع اختلافات مذهبی زیدیان گیل ودیلم

۳-۱– ۸- ۶- ارتباط ابن‌داعی با اهل سنت

۳-۱-۹- قیام وحکومت داعی ثائری (م اواخر قرن۴) برگیلان

۳-۱-۱۰- قیام الثائر بالله ثائری (م اواخر قرن۴) در گیلان

۳-۱-۱۱- قیام هادی صغیر (م اواخر قرن۴) در دیلم

۳-۱-۱۲- قیام المعتضد علوی (م اواخرقرن۴) در دیلم

۳- ۱ – ۱۳- قیام برکات علوی (م اواخرق۴) در دیلم

۳- ۱- ۱۴- قیام ابوالرضا علوی (م اواخر قرن۴) در دیلم

۳-۱- ۱۵- حکومت ابوزید ثائری (م اواخر قرن۴) بر هوسم گیلا

۳-۱-۱۶- حکومت ابوالفضل ناصری (م اواخر قرن۴) در هوسم گیلان

۳-۱-۱۷- حکومت کیا ابوالفضل ثائری (م اواخر۴) در هوسم گیلان

۳- ۱– ۱۸- قیام وحکومت مؤید بالله هارونی (م۴۱۱ق) در گیل ودیلم

۳-۱-۱۸- ۱- زندگی نامه و سیره اجتماعی مؤید بالله هارونی

۳- ۱- ۱۸- ۲- جایگاه علمی مؤید بالله هارونی

۳- ۱- ۱۸- ۳- قیام مؤید بالله هارونی در گیل ودیلم

۳-۱-۱۸-۳-۱-قیامهای اولیه مؤید بالله در گیل ودیلم

۳-۱-۱۸-۳-۲- آخرین قیام مؤید بالله در گیل ودیلم و فرجام کار وی

۳-۱ -۱۸- ۴- امارت ابوعلی ناصری بر گیلان از سوی مؤید بالله

۳-۱-۱۸-۵- ارتباط مؤید بالله با صاحب بن‌عباد وزیر آل بویه

۳-۱-۱۹- قیام ابوهاشم رسی علوی (م نیمه اول قرن۵) در دیلم

۳-۱- ۲۰- قیام المسدد بالله علوی (م نیمه اول قرن۵) در دیلم

۳-۱-۲۱- قیام الراضی بالله علوی (م نیمه اول قرن۵) در دیلم

۳-۱-۲۲- قیام المستظهر بالله علوی (م۴۲۳ق) در لنجا دیلم

۳-۱-۲۳- قیام حقینی کبیر (م نیمه اول قرن۵) در دیلم

۳-۱-۲۴- حکومت ابوطالب هارونی (م۴۲۴ق) بر گیل و دیلم

۳- ۱- ۲۴- ۱-زندگینامه و جایگاه علمی ابوطالب هارونی

۳- ۲۴- ۲- قیام و فعالیت سیاسی ابوطالب هارونی در گیل ودیلم

۳-۱-۲۵- قیام ابوالفتح دیلمی (م۴۴۳ یا ۴۵۳ق) در دیلم

۳-۱-۲۶- قیام المهدی لدین الله حقینی (م نیمه اول قرن۵) در دیلم

۳-۱-۲۷- حکومت ناصر هوسمی علوی (م۴۷۲ق) در گیل ودیلم

۳-۱-۲۸- قیام مرشد بالله علوی (م۴۷۹ق) در دیلم

۳-۱-۲۹- قیام المستعین بالله علوی (م۴۷۲ق) در دیلم

۳-۱-۳۰- قیام هادی علوی حقینی (۴۹۰ق) در دیلم

۳-۱-۳۱- قیام و حکومت ابوالرضا علوی کیسمی (م اواخر قرن۵) درگیل و دیلم

۳-۱-۳۲- قیام و حکومت ابوطالب اخیر علوی (م۵۲۰ق) در گیل و دیلم

۱-۳-۳۲-۱- مخالفت مردم لاهیجان و برخی علمای زیدیه با او

۱-۳-۳۲-۲- درگیری وی با حسنی گرگانی و بد رفتاری با گیلانیان

۳-۱-۳۲-۳- حمایت برخی از خاندان ناصر و علمای ناصری از او

۳-۱-۳۲-۴- درگیری او با اسماعیلیان نزاری الموت

۳-۱-۳۲-۵- روابط او با زیدیان بیرون از گیل ودیلم

۳-۱-۳۲-۵-۱- ارتباط با حاکم زیدی عمان و اعزام نیرو به آن دیار

۳-۱-۳۲-۵-۲- در خواست وی از علی بن‌حمزه ‌برای ترویج امامتش در یمن

۳-۱-۳۲-۵-۳- درخواست از شرف الدین هادوی برای قیام در یمن

۳-۱-۳۲-۵-۴- اعزام برخی از علمای زیدی ایران به یمن

۳-۱-۳۲-۵-۵- انتصاب محسن بن‌حسن هادوی در یمن

۳-۱-۳۲-۶- انتقام‌جویی ابوطالب اخیر از مردم صعده یمن

۳-۱-۳۲-۷- فرجام کار ابوطالب اخیر در گیل و دیلم

۳-۱-۳۳- قیام حسن حسنی گرگانی (م نیمه اول قرن ۶) در گیلان

۳-۱-۳۴- قیام ابوهاشم علوی (م ۵۲۶ق) در گیل ودیلم

۳-۱-۳۵- قیام کیا حسن گرگانی (جرجانی) (نیمه اول قرن ۶) در دیلم

۱-۳-۳۶- قیام عمادالدین قزوینی (احتمالاً نیمه اول قرن۶) در گیلان

۳-۱-۳۷- قیام اشرف بن‌زید حسنی (م۵۵۴ق) در گیلان

۳-۱-۳۸- حکومت ابوالرضا رسی علوی (نیمه دوم قرن۶) در گیل و دیلم

۳-۱-۳۹- قیام حسنی غزنوی (نیمه دوم قرن ۶) در گیلان

۳-۱-۴۰- قیام داودی حسنی (م اواخر قرن ۶) در گیلان

۳-۱-۴۱- قیام محمد مویدی علوی (م قرن ۶) در گیلان

۳-۱-۴۲- قیام المنتقم لدین الله ازرقی علوی (م قرن ۶) در گیلان

۳-۱-۴۳- حکومت رضا بن‌هادی علوی (م اواخر قرن ۶) در دیلم

۳-۱-۴۴- حکومت امیر ابوطالب ثائری (م ۶۱۵ق) در گیل ودیلم

۳-۲- افول سیاسی تشیع در گیل و دیلم (از قرن هفتم تا پیدایش آل‌کیا)

۳-۲-۱- ارتباط شیعیان گیل ودیلم با شیعیان یمن

۳-۲-۱-۱- دعوت امام منصوربالله یمنی در بین شیعیان گیل ودیلم

۳-۲-۱-۲- مهاجرت عالمان شیعی گیل و دیلم به یمن

۳-۲-۱-۲-۱- محمود بن‌علی بن‌باش دیلمی

۳-۲-۱-۲-۲- علامه عبدالمنصور گیلانی

۳-۲-۱-۲-۳- یوسف بن‌حسن دیلمی

۳-۲-۱-۲-۴- ابوالفتح بن‌مدافع دیلمی

۳-۲-۱-۲-۵- حمزه بن‌محمود گیلانی

۳-۲-۱-۲-۶- محمد بن‌حسن دیلمی

۳-۲-۱-۲-۷- داود بن‌محمد گیلانی

۳-۲-۱-۲-۸- احمد بن‌میر گیلانی

۳-۲-۱-۳- انتقال میراث علمی شیعیان گیل و دیلم به یمن

۳-۲-۱-۴- نفوذ احکام علمای شیعی گیل ودیلم در یمن

۳-۲-۱-۵- دعوت امام احمد بن‌حسین یمنی در گیل و دیلم

۳-۲-۱-۶- روابط امام المظلل بالغمام یمنی با شیعیان گیل و دیلم

۳-۲-۱-۷- انتقال تصوف توسط شیعیان گیل ودیلم به یمن

۳-۲-۱-۸- اهمیت مراقد علویان شیعی مذهب ایران در نزد شیعیان یمن

۳-۲-۱-۹- مسافرت برخی از شیعیان به گیل ودیلم

۳-۲-۱-۹- مکاتبات علمای شیعه یمن با علمای شیعه گیل و دیلم

۳-۲-۲- قیام و دعوت محمد بن‌حیدر حسنی (م نیمه دوم قرن ۷) در گیلان

۳-۲-۳- تبلیغ مذهبی شیعیان در مناطق اهل سنت

۳-۲-۴- درگیری شیعیان زیدی با سایر مذاهب اسلامی در گیل ودیلم

۳-۲-۴-۱- درگیری با اهل سنت

۳-۲-۴-۲- درگیری با اسماعیلیان نزاری

۳-۲-۵- وضعیت شیعیان گیل و دیلم در دوره مغولان

۳-۲-۶- حکومت اشقری علوی (م ؟) در گیلان

۳-۲-۷- قیام سید رکابزن علوی (م۷۶۶ق) در گیلان

۳-۲-۷-۱- حمایت اولیه وی از موسس دولت آل‌کیا

۳-۲-۷-۲- روابط وی با سایر حاکمان محلی گیلان

۳-۲-۷-۳- فرجام کار کیارکابزن حسنی در گیلان

فصل چهارم: گونه‌شناسی مذاهب شیعی در گیل و دیلم و نقش آنها در گسترش تشیع

مقدمه

۴- ۱- زیدیه

۴-۱-۱- حضور مکاتب فکری زیدیان جارودی در گیل ودیلم

۴-۱-۱-۱- مکتب ناصریه؛

۴-۱-۱-۲- مکتب قاسمیه

۴-۱-۱-۳- مکتب هادویه (یحیویه)

۴-۱-۱-۴- مکتب مویدیه (هارونیه)

۴-۱-۱-۵- در گیری ناصریه و قاسمیه در گیل و دیلم

۴-۱-۲- فعالیت معتزله در گیل و دیلم

۴-۱-۲-۱- گرایش برخی از علویان گیل و دیلم به اندیشه اعتزال

۴-۱-۲-۱-۱- گرایش ابن‌داعی علوی به اعتزال

۴-۱-۲-۱-۲- گرایش مؤید بالله هارونی به اعتزال

۴-۱-۲-۱-۳- گرایش ابوطالب هارونی به اعتزال

۴-۱-۲-۱-۴- گرایش ابوالحسن حقینی به اعتزال

۴-۱-۲-۱-۵- گرایش ناصر صغیر به اعتزال

۴-۱-۲-۲- حضور برخی از سران معتزلی در گیل و دیلم

۴-۱-۲-۳- تاثیر گذاری اندیشه اعتزالی گیل و دیلم بر سایر مذاهب گیلان

۴-۱-۳- احتمال تاثیر پذیری ابوحامد غزالی اشعری از زیدیان گیلان

۴-۱-۴- معرفی عالمان نامدار زیدی گیل و دیلم

۴-۱-۴-۱- علی بن‌اصفاهان دیلمی

۴-۱-۴-۲- یوسف بن‌حسن گیلانی

۴-۱-۴-۳- محمد بن‌یعقوب هوسمی

۴-۱-۴-۴- یعقوب هوسمی

۴-۱-۴-۵- محمد بن‌علی گیلی

۴-۱-۴-۶- گور بگیر دیلمی

۴-۱-۴-۷- ابن‌تال هوسمی

۴-۱-۴-۸- ابوعلی بن‌آموج گیلی

۴-۱-۴-۹- تورانشاه بن‌خسرو شاه گیلانی

۴-۱-۴-۱۰- حزمی دودست

۴-۱-۴-۱۱- قاضی امندوار (امیدوار)

۴-۱-۴-۱۲- محمد بن‌صالح گیلانی

۴-۱-۴-۱۳- علی بن‌محمد گیلی

۴-۱-۴-۱۴- محمد بن‌باجویه الکوکلولی گیلانی

۴-۱-۴-۱۵- ابوالفضل شهرآشویه میالفجانی

۴-۲- اسماعیلیه

۴-۲-۱- بررسی فعالیتهای مذهبی اسماعیلیان در گیل ودیلم پیش از ظهور حسن صباح

۴-۲- ۲- بررسی حضور اسماعیلیان در گیل ودیلم پس از حسن صباح

۴-۲- ۲-۱- همراهی دیلمی‌ها با حسن صباح در مصر

۴-۲- ۲-۲-ورود حسن صباح به قلعه الموت دیلم

۴-۲- ۲-۳- جانشینان دیلمی تبار حسن صباح

۴-۲- ۲-۴- درگیری اسماعیلیان با علویان زیدی مذهب در گیل ودیلم

۴-۲- ۲-۵- حمایت برخی از گیل ودیلم از اصفهبد طبرستان در برابر اسماعیلیان

۴-۲- ۲-۶- گرایش عده‌ای از سپاهیان دیلمی سلجوقیان به اسماعیلیه

۴-۲- ۲-۷- ناکامی بعضی حاکمان دیلمی در برابر اسماعیلیان

۴-۲- ۲-۸- تصرف برخی از مناطق گیل و دیلم توسط اسماعیلیان الموت

۴-۲- ۲-۹- کشتن حسن (علی ذکره السلام) توسط یک دیلمی

۴-۲- ۲-۱۰- روابط اسماعیلیان دیلم با اهل سنت گیلان

۴-۲- ۲-۱۱- روابط علاء الدین محمد نزاری با شیخ جمال الدین گیلی

۴-۲- ۲-۱۲- حمایت مردم دیلم از هلاکوی مغول برای فتح الموت

۴-۲-۳- معرفی مشاهیر اسماعیلی مذهب گیل و دیلم

۴-۲-۳-۱- اسفار بن‌شیرویه دیلمی

۴-۲-۳-۲- مردآویج زیاری گیلی

۴-۲-۳-۳- ابوطاهر ارانی دیلمی

۴-۳- امامیه (اثناعشریه)

۴-۳-۱- بررسی حضور امامیه در گیل ودیلم

۴-۳-۲- معرفی دانشوران امامی مذهب گیل ودیلم

۴-۳-۲-۱- سلار دیلمی

۴-۳-۲-۲- ابوالبرکات دیلمی

۴-۳-۲-۳- سید واثق بالله علوی گیلانی

۴-۳-۲-۴- وکیل هوسمی

۴-۳-۲-۵- حسن بن‌ابی الحسن دیلمی

۴-۳-۲-۶- رکن الدین لاهیجانی

۴-۳-۳- معرفی سایر عالمان شیعی گیل و دیلم

۴-۳-۳-۱- کیکاوس بن‌دشمن زیار دیلمی

۴-۳-۳-۲- لنگر بن‌منوچهر دیلمی

۴-۳-۳-۳- لیاگوش بن‌منوچهر دیلمی

۴-۳-۳-۴- سیف الدوله بن‌وهسودان دیلمی

۴-۳-۳-۵- خسرو بن‌فیروز دیلمی

۴-۳-۳-۶- ابن‌بندار هوسمی

۴-۳-۳-۷- ابن‌حاجی شیعی

۴-۳-۳-۸- ابوجعفر امامی

خاتمه

فهرست منابع