جستاری در چگونگی طرح موضوعات کلامی در مجمع البیان

مقدمه

طرح تحقیق

موضوع تحقیق

زمینه، سابقه و تاریخچۀ موضوع تحقیق

اهداف تحقیق

اهمیت و ارزش تحقیق با تأکید بر کاربرد نتایج آن

فرضیه‌ها

روش انجام تحقیق

فصل اول: کلیات و مفاهیم

۱-۱٫ تعاریف و اصطلاحات

۱-۱-۱٫ تفسیر در معنای لغوی

۱-۱-۲٫ تفسیر در معنای اصطلاحی

۱-۱-۳٫ علم کلام

۱-۱-۳-۱٫ تاریخ پیدایش علم کلام

۱-۱-۴٫ مکتب معتزله

۱-۱-۴-۱٫ اصل توحید

۱-۱-۴-۲٫ اصل عدل

۱-۱-۴-۳٫ اصل وعد و وعید (معاد)

۱-۱-۴-۴٫ اصل منزله بین المنزلتین

۱-۱-۴-۵٫ اصل امر به معروف و نهی از منکر

۱-۱-۴-۶٫ امامت و نبوت از منظر معتزله، براساس گزارش شیخ مفید

۱-۱-۵٫ مکتب اشاعره

۱-۱-۵-۱٫ اندیشه‌های اشاعره

۱-۱-۵-۱-۱٫ قدیم یا حادث بودن قرآن از منظر اشاعره

۱-۱-۶٫ فرقۀ مرجئه

۱-۱-۷٫ فرقۀ مشبهه

۱-۱-۸٫ فرقۀ جبریه

۱-۱-۹٫ فرقۀ تناسخیه

۱-۱-۱۰٫ فرقۀ حشویه

۱-۱-۱۱٫ فرقۀ خوارج

۱-۱-۱۲٫ فرقۀ زیدیه

۱-۱-۱۳٫ اصحاب المعارف

۱-۱-۱۴٫مهمترین تفاسیر کلامی

فصل دوم: طبرسی و تفسیر

مقدمه

۲-۱٫ انواع روش‌های تفسیری

۲-۱-۱٫ تفسیر مأثور

۲-۱-۲٫ تفسیر عقلی ـ اجتهادی

۲-۲٫ معرفی طبرسی

۲-۲-۱٫ زندگینامه طبرسی

۲-۲-۲٫ معرفی تفسیر مجمع البیان

۲-۲-۲-۱٫ بررسی مقدمه تفسیر

۲-۲-۲-۱-۱٫ تعداد آیات قرآن و فایده دانستن آن‌ها

۲-۲-۲-۱-۲٫ ذکر اسامی قاریان مشهور شهرها و راویان آن‌ها

۲-۲-۲-۱-۳٫ تفسیر و تأویل و معنی آیات قرآن

۲-۲-۲-۱-۴٫ نام‌های قرآن و معانی آن‌ها

۲-۲-۲-۱-۵٫ علوم قرآن

۲-۲-۲-۱-۶٫ ذکر برخی از احادیث مشهور در فضیلت قرآن و اهل آن

۲-۲-۲-۱-۷٫ ذکر آنچه برای قاری قرآن مستحب است از نیکو خواندن لفظ و تزیین صوت هنگام قرائت قرآن

۲-۲-۲-۲٫ مبانی تفسیری طبرسی در مجمع البیان

۲-۲-۲-۲-۱٫ قابل فهم بودن قرآن

۲-۲-۲-۲-۲٫ معیارهای فهم قرآن

۲-۲-۲-۲-۳٫ علوم مورد نیاز مفسر

۲-۲-۲-۲-۴٫ مصونیت قرآن از تحریف

۲-۲-۲-۲-۵٫ قرآن، معجزۀ جاودانه پیامبر(ص)

۲-۲-۲-۲-۶٫ روش تنظیم مطالب مجمع البیان

۲-۲-۲-۲-۷٫ منابع مورد استناد در مجمع البیان

۲-۲-۲-۲-۸. مجمع البیان در گفتار عالمان

فصل سوم: جایگاه کلام شیعه در تفسیر مجمع البیان

مقدمه

۳-۱٫ بخش اول: جایگاه توحید در مجمع البیان

مقدمه

۳-۱-۱٫ بایستگی شناخت و معرفت خدا

۳-۱-۲٫ اثبات صانع

۳-۱-۲-۱٫ حرکت و سکون موجودات علامت نیاز به خالق

۳-۱-۲-۲٫ حدوث اجسام

۳-۱-۲-۳٫ بی شریک بودن خدا

۳-۱-۲-۴٫ برهان تمانع

۳-۱-۳٫ صفات ثبوتیه

۳-۱-۳-۱٫ اسماء و صفات

۳-۱-۳-۲٫ قدرت خدا

۳-۱-۳-۲-۱. اشتمال قدرت الهی بر هر چیز

۳-۱-۳-۳٫ علم الهی

۳-۱-۳-۳-۱٫ آگاهی از سرّ آسمان‌ها و زمین

۳-۱-۳-۳-۲٫ علم به همۀ معلومات

۳-۱-۳-۳-۳٫ عالم به نهان و آشکار

۳-۱-۳-۳-۴٫ سمیع بودن خداوند

۳-۱-۳-۴٫ اراده خداوند

۳-۱-۳-۴-۱٫ ارادۀ تام خداوند بر هستی

۳-۱-۳-۵٫ متکلم بودن خداوند

۳-۱-۳-۶٫ خدای واحد

۳-۱-۴٫ صفات فعل

۳-۱-۴-۱٫ حکیم بودن

۳-۱-۴-۲٫ حی بودن

۳-۱-۴-۳٫ خالق بودن

۳-۱-۴-۳-۱٫ خلقت آسمان‌ها و زمین نشانی برای خردمندان

۳-۱-۴-۳-۲٫ خلقت جهان، دلیلی بر وجود خدا

۳-۱-۵٫ صفات سلبیه

۳-۱-۵-۱٫ تنزیه و تسبیح خدا

۳-۱-۵-۲٫ علوّ خداوند

۳-۱-۵-۳٫ قدّوس بودن

۳-۱-۵-۴٫ نفی رؤیت و جسمانیت برای خدا

۳-۱-۵-۵٫ بی مکان بودن خداوند

۳-۲٫ بخش دوم: جایگاه معاد در مجمع البیان

مقدمه

۳-۲-۱٫ تعبیرات کلی قرآن دربارۀ رستاخیز

۳-۲-۱-۱٫ قیامت

۳-۲-۱-۲٫ نشر

۳-۲-۱-۳٫ معاد

۳-۲-۲٫ نام‌های قیامت

۳-۲-۲-۱٫ یَومُ الخُلود

۳-۲-۲-۲٫ یومٌ ثَقیل

۳-۲-۲-۳٫ یَومُ مَشهود

۳-۲-۲-۴٫ یَومُ الوَعید

۳-۲-۲-۵٫ یَومُ الحَسرَه

۳-۲-۲-۶. یَومَ تُبلی السَّرائِر

۳-۲-۳٫ امکان معاد و منطق مخالفان

۳-۲-۴. دلائل امکان معاد

۳-۲-۵٫ معاد جسمانی

۳-۲-۶٫ دروازۀ عالم بقا

۳-۲-۶-۱٫ مرگ

۳-۲-۶-۲٫ برزخ

۳-۲-۷٫ محکمۀ عدل الهی

۳-۲-۸٫ فرجام معاد

۳-۲-۸-۱٫ بهشت و بهشتیان

۳-۲-۸-۱-۱٫ ایمان و عمل صالح

۳-۲-۸-۱-۲٫ تقوا

۳-۲-۸-۱-۳٫ صبر در برابر سختی‌ها

۳-۲-۸-۱-۴٫ اهتمام به نماز

۳-۲-۸-۲٫ نعمت‌های بهشت

۳-۲-۸-۲-۱٫ سایه‌های لذت‌بخش

۳-۲-۸-۲-۲٫ غذاهای بهشتی

۳-۲-۸-۲-۳٫ لباس‌های بهشتی

۳-۲-۸-۲-۴٫ همسران بهشتی

۳-۲-۸-۲-۵٫ امنیت و زوال خوف

۳-۲-۸-۲-۶٫ برخورد محبت‌آمیز

۳-۲-۸-۲-۷٫ احساس خشنودی خدا

۳-۲-۸-۳٫ دوزخ و دوزخیان

۳-۲-۸-۳-۱٫ کافران و منافقان

۳-۲-۸-۳-۲٫ ممانعت مردم از راه یافتن به حق

۳-۲-۸-۳-۳٫ استهزاء آیات الهی

۳-۲-۸-۳-۴٫ ظلم و بیدادگری

۳-۲-۸-۴٫ عذاب‌های جسمانی و روحانی دوزخیان

۳-۲-۸-۵٫ جاودانگی کیفر

۳-۲-۸-۶٫ شفاعت

۳-۲-۸-۶-۱٫ نفی شفاعت

۳-۲-۸-۶-۲٫ اذن شفاعت منوط به اذن خدا

۳-۲-۸-۶-۳٫ شرایط شفاعت‌کننده و شفاعت شونده

۳-۳٫ بخش سوم: جایگاه نبوّت در مجمع البیان

۳-۳-۱٫ فلسفه بعثت پیامبران

۳-۳-۱-۱٫ رهایی از ظلمت

۳-۳-۱-۲٫ بشارت و انذار

۳-۳-۱-۳٫ تعلیم و تربیت

۳-۳-۲٫ ویژگی‌های عمومی پیامبران

۳-۳-۲-۱٫ صدق گفتار

۳-۳-۲-۲٫ امانت

۳-۳-۲-۳٫ نیکوکاری و احسان

۳-۳-۲-۴٫ توکل مطلق بر خداوند

۳-۳-۲-۵٫ علاقه و دلسوزی فوق العاده

۳-۳-۳٫ عصمت مهم‌ترین شرط رسالت

۳-۳-۳٫ تنزیه انبیا

۳-۳-۳-۱٫ آدم

۳-۳-۳-۲٫ ابراهیم

۳-۳-۳-۳٫ موسی

۳-۳-۴٫ طرق شناخت پیامبران

۳-۳-۴-۱٫ رابطۀ اعجاز و نبوّت

۳-۳-۴-۲٫ تفاوت سحر با معجزه

۳-۳-۴-۳٫ وحی (چگونگی ارتباط با عالم غیب)

۳-۳-۵٫ دلایل صدق ادعای پیامبر اسلام

۳-۳-۵-۱٫ قرآن، معجزه پایدار پیامبر

۳-۳-۵-۲٫ شاخه‌های اعجاز قرآن

۳-۳-۵-۲-۱٫ فصاحت و بلاغت

۳-۳-۵-۲-۲٫ اعجاز قرآن از نظر علوم روز

۳-۳-۵-۲-۳٫ اعجاز قرآن از نظر اخبار غیبی

۳-۳-۵-۲-۴٫ اعجاز قرآن از نظر عدم تضاد و اختلاف

۳-۳-۵-۳. گردآوری قراین یک راه مطمئن دیگر

۳-۳-۶٫ خاتمیت در قرآن

۳-۴٫ بخش چهارم: جایگاه عدل در مجمع البیان

۳-۴-۱٫ برسی واژه‌های ظلم، عدل و قسط

۳-۴-۲٫ خداوند به هیچ‌کس ستم نمی‌کند

۳-۴-۳٫ یکسان نبودن خوب و بد

۳-۴-۴٫ مشکل حوادث دردناک زندگی بشر

۳-۴-۵٫ پاسخ تفصیلی به پدیده‌های ناگوار

۳-۴-۵-۱٫ فلسفه تفاوت‌ها

۳-۴-۵-۲٫ مشکلات خودساخته

۳-۴-۵-۳٫ مصائبی که مجازات الهی است

۳-۴-۵-۴٫ مصیبت بیدادگر

۳-۴-۵-۵٫ آزمون الهی به‌وسیلۀ مشکلات

۳-۴-۵-۶٫ شناخت نعمت‌ها در کنار مصائب

۳-۵٫ بخش پنجم: جایگاه امامت در مجمع البیان

۳-۵-۱٫ امامت در قرآن

۳-۵-۲٫ ولایت و امامت عامه در قرآن

۳-۵-۲-۱٫ آیۀ انذار و هدایت

۳-۵-۲-۲٫ آیۀ صادقین

۳-۵-۲-۳٫ آیۀ اولی الأمر

۳-۵-۳٫ شروط و صفات ویژۀ امام

۳-۵-۳-۱٫ علم امام

۳-۵-۳-۲٫ معصوم بودن امام

۳-۵-۳-۳٫ ولایت تکوینی پیامبران و امامان

۳-۵-۴٫ ولایت و امامت خاصه

۳-۵-۴-۱٫ آیۀ تبلیغ

۳-۵-۴-۲٫ آیۀ ولایت

۳-۵-۴-۳٫ آیۀ لیله المبیت

۳-۵-۴-۴٫ آیۀ نیکوترین مؤمنان

۳-۵-۴-۵٫ آیۀ بینه و شاهد

۳-۵-۴-۶٫ آیۀ انذار

۳-۵-۴-۷٫ آیۀ گوش‌های شنوا

۳-۵-۴-۸٫ آیۀ محبت

۳-۵-۵٫ امام مهدی علیه السلام

نتیجه‌گیری

فصل چهارم: گونه‌های مواجهۀ کلامی طبرسی در مجمع البیان با برخی آراء کلامی

مقدمه

۴-۱٫ بخش اول: رویکردهای طبرسی به معتزله

۴-۱-۱٫ رویکرد توضیحی

۴-۱-۱-۱٫ سکونت و خروج آدم و حوا از بهشت

۴-۱-۱-۲٫ شفاعت قابل قبول

۴-۱-۱-۳٫ اسلام و ایمان

۴-۱-۱-۴٫ خارق عادت از غیر از نبی

۴-۱-۱-۵٫ مصیبت و گناه

۴-۱-۱-۶٫ معنای ظلم

۴-۱-۱-۷٫ خلق مخلوقات، باواسطه یا بی‌واسطه

۴-۱-۱-۸٫ تعبیر خواب

۴-۱-۱-۹٫ حاضر شدن اعمال در قیامت

۴-۱-۱-۱۰٫ سخن عیسی در گهواره

۴-۱-۱-۱۱٫ حقیقتِ روح

۴-۱-۱-۱۲٫ غیر قابل رؤیت بودن شیطان

۴-۱-۱-۱۳٫ ترک اولی یا گناه کردن آدم

۴-۱-۱-۱۴٫ زندگی ابدی

۴-۱-۱-۱۵٫ نادیدنی بودن خدا

۴-۱-۱-۱۶٫ عدم سختگیری خداوند بر بندگان

۴-۱-۱-۱۷٫ تأخیر عذاب تا وقت معیّن

۴-۱-۱-۱۸٫ نبوت عیسی

۴-۱-۱-۱۹٫ اجر دنیوی

۴-۱-۱-۲۰٫ چهره‌های متنعّم در قیامت

۴-۱-۱-۲۱٫ صفات مخصوص خدا

۴-۱-۱- ۲۲٫ روی‌گردانی از آیین ابراهیم

۴-۱-۱-۲۳٫ دروغ گفتن در آخرت

۴-۱-۲٫ رویکرد تقریب‌گرایانه

۴-۱-۲-۱٫ معنای اسلام

۴-۱-۲-۲٫ بهشتی به پهنای آسمان و زمین

۴-۱-۲-۳٫ زنگار قلب

۴-۱-۲-۴٫ پیروی از دین خدا

۴-۱-۲-۵٫ فرشته یا جن بودن ابلیس

۴-۱-۲-۶٫ انتظار کرامت الهی

۴-۱-۳٫ رویکرد نقادانه

۴-۱-۳-۱٫ رجعت

۴-۱-۳-۲٫ ایمان، معرفت خدا

۴-۱-۳-۳٫ پذیرش توبه

۴-۱-۳-۴٫ آمرزش همۀ گناهان

۴-۱-۳-۵٫ افضل نبودن فرشته بر نبی

۴-۱-۳-۶٫ عذاب فاسق

۴-۱-۳-۷٫ مؤمنان واقعی

۴-۱-۳-۸٫ عدم زیادت علم خدا بر ذاتش

۴-۱-۳-۹٫ جواز بخشش همۀ معاصی

۴-۱-۳-۱۰٫ تجاوز از حدود الهی، خلود در آتش

۴-۱-۳-۱۱٫ آگاهی از غیب

۴-۱-۳-۱۲٫ طاعت فاسق

۴-۱-۳-۱۳٫ خبر دادن خداوند در خلقت موجودات

۴-۱-۳-۱۴٫ جواز تقیه بر امام

۴-۱-۳-۱۵٫ مکلّف بودن آدم و حوا

۴-۱-۳-۱۶٫ سجده ملائکه به آدم

۴-۱-۳-۱۷٫ حکم سلیمان

۴-۱-۳-۱۸٫ زمان مرگ انسان‌ها

۴-۱-۴٫ رویکرد طبرسی به سران معتزله

۴-۲. بخش دوم: انتقاد طبرسی بر جبرگرایان

۴-۲-۱٫ نسبت گمراهی به خدا

۴-۲-۲٫ سجده به آدم

۴-۲-۳٫ تأثیر اختیار در افعال و اقوال

۴-۲-۴٫ عدم مسئولیت در قبال کار دیگران

۴-۲-۵٫ پشیمانی از کردار و اعمال

۴-۲-۶٫ عدم انتساب زشتی‌ها به خداوند

۴-۲-۷٫ تبدیل نعمت به کفر

۴-۲-۸٫ تکلیف در حد توانایی

۴-۲-۹٫ نیل نفس انسان به پاداش عملکرد خویش

۴-۲-۱۰٫ شتاب‌کنندگان در کفر

۴-۲-۱۱٫ عدم ظلم خدا به بندگان

۴-۲-۱۲٫ شیطان، عامل گمراهی

۴-۲-۱۳٫ ایمان برای همه

۴-۲-۱۴٫ جعل احکام از طرف کفار

۴-۲-۱۵٫ عدم دشنام به بتها

۴-۲-۱۶٫ عدم مجازات کسی به جای دیگری

۴-۲-۱۷٫ کیفر رفتار فرعونیان به قحطی

۴-۲-۱۸٫ خواست خدا بر ایمان اجباری همه مردم

۴-۲-۱۹٫ خداوند، خالق کل هستی

۴-۲-۲۰٫ فرستادن پیامبر، مایۀ رحمت خلق جهان

۴-۲-۲۱٫ کفران نعمت

۴-۲-۲۲٫ روشن ترین دلیل بر فساد قول مجبره

۴-۲-۲۳٫ مؤمنان برگزیده

۴-۲-۲۴٫ ایمان فعل خداست یا بنده؟

۴-۳٫ بخش سوم: انتقاد طبرسی به اصحاب الرّموز

۴-۴٫ بخش چهارم: انتقاد طبرسی به اصحاب المعارف

۴-۴-۱٫ گمراهی برخی انسان‌ها

۴-۴-۲٫ نفی علم از برخی انسان‌ها

۴-۵٫ بخش پنجم: انتقاد طبرسی به تناسخیه

۴-۵-۱٫ پیمان خداوند از بنی آدم

۴-۵-۲٫ مکلف بودن حیوانات

۴-۶٫ بخش ششم: انتقاد طبرسی به حشویه

۴-۷٫ بخش هفتم: برسی نظرات طبرسی در مورد خوارج

۴-۷-۱٫ پیروان متشابهات قرآن

۴-۷-۲٫ روسیاهان در قیامت

۴-۷-۳٫ نقد رأی خوارج دربارۀ حکم رجم

۴-۷-۴٫ جزای سارق

۴-۷-۵٫ تعذیب اطفال مشرکین

۴-۷-۶٫ زیان‌کارترین مردم

۴-۷-۷. مرتکب کبیره

۴-۷-۸. ضرورت کافر بودن غیر مؤمن

۴-۷-۹. دخول آتش فقط برای کافران

۴-۸٫ بخش هشتم: مواجهه طبرسی با برخی آراء زیدیه

۴-۸-۱٫ آرای فقهی زیدیه

۴-۸-۲٫ تأویلی نیکو از زیدیه

۴-۹٫ بخش نهم: انتقاد طبرسی به مرجئه

۴-۹-۱٫ ایمان و عمل قبل از توبه

نتیجه گیری

بررسی فرضیات پایان نامه

نتیجه پایانی