عرفان، هرمنوتیک، عشق عُذری: تحلیلِ تآویلِ نمادها و مضامین اشعار عُذری در متون عرفانی از قرن نخست تا پایان قرن هفتم هجری

فصل نخست

درآمد

معنای لغوی «حبّ» و مراتب «محبّت»

طبقهبندی انواع عشق، و جایگاه حُبّ عُذری

معنای غزل در ادبیات عرب

شعر دورۀ اموی و پیدایش غزل

تقسیم بندی غزل دورۀ اموی

حبّ عُذری

برجسته ترین ویژگیهای حبّ عُذری

مراحل عشق عُذری

شعرای عُذری

مجنون، وجود تاریخی و دگردیسیهای داستانی

پیوند میان عشق عُذری، عشق افلاطونی و عشق صوفیانه

ویژگیهای دلباختگی در ادب عذری

درآمد

عشق عُذری، عشقی است پاک

وجود عشق، پیش از آفرینش

عشق عذری تا زمان مرگ ادامه دارد

عشق عذری، پس از مرگ حتّی در گور باقی است

عشق عذری تا قیامت دوام مییابد

وصال در عشق عُذری موکول به قیامت است

عشق، تقدیر الهی است

عشق عذری به وصال منجر نمیشود

عشق عذری به مرگ میانجامد

مرگ در عشق عذری در حکم شهادت است

عشق، مولود نظر است و حسرتی است پس از یکبار نگریستن

عشق عذری به جنون می انجامد

با رنج و عذاب همراه است

تشبیه عشق به آتش (عشق و سوز درون)

پرده دَر است و موجب شهرت عاشق

تمامیت خواه است (هستی دلباخته را از او میستاند)

بر هر چیزی چیره است

زمامی است که دلباخته را هر کجا بخواهد میکشاند

پیوسته بر آن افزوده میشود

با صبر نمی آمیزد

درد عشق را درمان نیست

ویژگیهای دلباخته در ادب عذری

درآمد

عشقی عفیف و پاک دارد

از معشوق، تنها به نگاهی گذرا خشنود است

کشتۀ (: شهید) عشق است

سرّ عشق را فاش نمیکند (کتمان عشق)

از معشوق به دیگری نمیپردازد

تنها خواسته اش معشوق است (از دوست، دوست را میطلبد)

هر چه از معشوق بر او رسد، نیکوست (آزاردوستی یا مازوخیسم)

در برابر معشوق خود، خاکسار است

مطیع امر معشوق است

با خیال معشوق، عشق میبازد

خیال و ترک ادب شرعی

لحظه ای از یاد معشوق فارغ نیست

همیشه به مفارقت مبتلاست

در برابر معشوق خود غرق حیرت است

همیشه در خوف و رجاست

پیمان نمی شکند

پاکباز است

همیشه به رنج و بلا و اندوه مبتلاست

رنج او ورای طاقت است

خونین دل است

سرگردان است

غریب است

فراخنای جهان بر وجود او تنگ است

بی خواب است

پیوسته میگرید

بیمار است و پیکری نحیف دارد

بی صبر و شکیب است

نصیحت نمیشنود

همه وجودش معشوق است

همه جهان را معشوق می بیند و معشوق را همه جهان

ویژگیهای دلدار در ادب عذری

درآمد

پاکدامن است

«موافقْ صورت و معنی» است

یگانه است و بیمثل و مانند

دست در خون عاشقان دارد

میمیراند و زنده میسازد

هم درد است و هم درمان

هرچه بخواهد میکند

هر چه کند بر حق است

با غریبان آشنایی میکند

پیمان گُسِل است

فارغ از رنجهای عاشق است

به هر چه خریده شود، رایگان است

او نیز به دلداده مشتاق است

او نیز نسبت به دلداده غیرتمند است

غنی است

فصل دوم

درآمد

بایزید بسطامی

حسین بن منصور حلاج

ابوبکر شبلی

ابونصر سرّاج طوسی (اللّمع)

کلاباذی (التّعرّف)

مستملی بخاری (شرح تعرّف)

ابوالحسن خرقانی

ابوسعید ابوالخیر

ابوالقاسم قشیری (رسالۀ قشیریّه)

علی بن عثمان هجویری (کشف المحجوب)

خواجه علیِ حسنِ سیرجانی (البیاض و السّواد)

احمد غزّالی

عین القُضات همدانی

رشیدالدّین میبدی (کشف الأسرار)

سنایی

روزبهان بقلی شیرازی

فریدالدّین عطار نیشابوری

بهاءولد

ابن فارض

ابن عربی

شمس تبریزی

نجم رازی

مولانا

هزار حکایت صوفیان

عراقی همدانی

فصل سوم

درآمد

مقدمات بحث

هرمنوتیک

تفسیر، تأویل

وجود نظریه های هرمنوتیک و تأویل متن در میان ادیبان و عارفان گذشته

تأویلها و خوانشهای خلّاق عارفان از متون

«مؤلّف»، «متن»، «خواننده»

سه مبحث اصلی:

۱- توانمندیِ «متن»: توانشهای مضامین شعر عذری برای تأویل و خوانشهای عارفانه

۲- تأویل و تفسیر از منظرِ «مؤلّفِ متن» (: خوانندۀ  دیروز)

۳- شگرد های هنری در گسترشِ توانشِ تفسیرپذیری متن

خلاصۀ مطالب و نتایج به دست آمده