پیشگیری از بزهکاری در اندیشه امام علی (ع)

فصل نخست- کلیات

مقدمه

مبحث نخست- مفاهیم

گفتار نخست- معانی و تعاریف پیشگیری از جرم

الف- معنای لغوی و اصطلاحی پیشگیری

۱- مفهوم لغوی جرم و پیشگیری

۱-۱- جرم

۲-۱- پیشگیری

۲- مفهوم اصطلاحی پیشگیری از جرم

۱-۲- مفهوم موسع پیشگیری

۲-۲- مفهوم مضیق پیشگیری

ب- پیشگیری از جرم از منظر نظام­های کیفری نوین و اسلام

۱- پیشگیری از جرم از منظر نظام­های کیفری نوین

۱-۱- مفهوم پیشگیری در جرم­شناسی

۲-۱- مفهوم پیشگیری در سیاست جنایی

۲- مفهوم پیشگیری از جرم از منظر اسلام

۱-۲- پیشگیری از جرم از منظر قرآن

۲-۲- پیشگیری از جرم از منظر معصومین

گفتار دوم- فرآیند پیشگیری از جرم

الف- فرایند پیشگیری از جرم در نظام­های کیفری

۱- شناسایی مساله جرم و تعیین اهداف کاهش جرم

۲- آسیب­شناسی علل جرم

۳- انتخاب اقدامات ویژه و ارایه راه­حل­های عملیاتی کاربردی (مداخله)

۴- اجرای تدابیر پیشگیری

۵ – بازخوردگیری، نظارت و ارزیابی

ب- فرایند پیشگیری از جرم از منظر اسلام

۱- پیشگیری اولیه از جرم

۲- پیشگیری ثانویه از جرم

مبحث دوم- انواع و تاریخچه پیشگیری از جرم

گفتار نخست- انواع پیشگیری از جرم

الف- پیشگیری­های متداول

۱- پیشگیری از بزهکاری اطفال و پیشگیری از بزهکاری عمومی

۲- پیشگیری عمومی و پیشگیری اختصاصی

۳- پیشگیری انفعالی و پیشگیری فعال

۴- پیشگیری اولیه، ثانویه و ثالثیه

۱-۴- پیشگیری اولیه

۲-۴- پیشگیری ثانویه

۳-۴- پیشگیری ثالثیه

ب- پیشگیری­های جدید

۱- پیشگیری­های غیرکیفری

۱-۱- پیشگیری اجتماعی

۲-۱- پیشگیری وضعی

۲- پیشگیری­های کیفری

۱-۲- پیشگیری عام

۲-۲- پیشگیری خاص

گفتار دوم- تاریخچه پیشگیری از جرم

الف- پیشگیری از جرم در اندیشه­های باستان

۱- پیشگیری از جرم در دوران باستان

۲- پیشگیری از جرم در قرآن

ب- تاریخچه پیشگیری جرم­شناختی و پیشگیری وضعی

۱- تاریخچه پیشگیری جرم­شناختی

۲- تاریخچه پیشگیری وضعی از جرم

مبحث سوم- اصول و مبانی پیشگیری از جرم

گفتار نخست- اصول پیشگیری از جرم در فقه شیعه

الف- اصل مشروعیت روش­ها

ب- لزوم توجه به نقش دین در پیشگیری

ج- پیشگیری از جرم، وظیفه­ای همگانی

گفتار دوم- مبانی پیشگیری از جرم

۱- مبانی نظری پیشگیری کیفری

۲- مبانی نظری پیشگیری اجتماعی

۱-۲- نظریه پوزیتویستی

۲-۲- نظریه فرایند اجتماعی

۳-۲- نظریه برچسب­زنی

۳- مبانی نظری پیشگیری وضعی

فصل دوم- پیشگیری غیرکیفری

مبحث نخست- پیشگیری اجتماعی

گفتار نخست- پیشگیری اجتماعی در نظام­های حقوقی

الف- انواع‌ پیشگیری‌ اجتماعی‌

۱- پیشگیری‌‌ جامعه­مدار

۲- پیشگیری‌ رشدمدار

ب- عوامل موثر در پیشگیری اجتماعی

۱- رسانه ­ها

۲- آموزش

۳- اعتقادات اخلاقی و مذهبی

ج- مزایا و معایب پیشگیری اجتماعی

۱- مزایای پیشگیری اجتماعی

۲- معایب پیشگیری اجتماعی

گفتار دوم- پیشگیری اجتماعی از منظر امام علی (ع)

الف- مولفه­های فردی پیشگیری اجتماعی

۱- توجه به تقوا و ایمان

۲- اخلاق فاضله

۳- اصلاح ارتباطات اجتماعی

۱-۳- سفارش به پرهیز از  پیروی از الگو های منحرف

۲-۳- تقویت پیوند های اجتماعی

ب- مولفه­های حکومتی پیشگیری اجتماعی

۱- امر به معروف و نهی از منکر

۲- ارتقای آگاهی­های عموم جامعه

۳- تامین نیازهای اساسی

۱-۳- تامین نیاز های اقتصادی و معیشتی

۲-۳- پرداخت دستمزد کافی

۳-۳- اصلاح نظام مالیاتی

مبحث دوم- پیشگیری وضعی

گفتار نخست- پیشگیری وضعی در نظام­های حقوقی

الف- ویژگی‌ها و شیوه­های پیشگیری وضعی

۱- ویژگی­ها‌

۱-۱- تمرکز بر جرایم خاص

۲-۱- مختص به جرایم عمدی بودن

۳-۱- بزه ­دیده مدار بودن

۲- شیوه ­ها

۱-۲- افزایش تلاش برای دستیابی به هدف

۲-۲- افزایش خطرات مورد نظر برای ارتکاب جرم

۳-۲- کاهش دستاوردهای مورد انتظار یا سود حاصله از جرم

ب- مزایا و معایب‌ پیشگیری‌ وضعی

‌۱- مزایای‌ پیشگیری‌ وضعی

۱-۱- مشارکت افراد جامعه

۲-۱- انصراف مجرمان بالقوه

۳-۱- کم‌ هزینه‌ بودن‌

۲- معایب‌ پیشگیری‌ وضعی

۱-۲- ایجاد مسوولیت‌ برای‌ بزه‌دیدگان‌‌

۲-۲- ایجاد ناامنی در شهروندان

۳-۲- عدم کارایی در همه موارد

گفتار دوم- پیشگیری وضعی از منظر امام علی (ع)

الف- راهبردهای پیشگیری وضعی ناظر به بزهکار

۱- نظارت و کنترل بزهکار

۱-۱- حسبه

۲-۱- اقدامات تامینی

۲- ایجاد جرایم بازدارنده

۳- معرفی مجرمان خطرناک و شیوه‌های آنان

ب- راهبردهای پیشگیری وضعی ناظر به بزه‌دیده

۱- ایجاد فرهنگ ستم ناپذیری در جامعه

۲- ایجاد تمهیدات در حمایت از بزه‌دیده

۱-۲- حمایت از افراد ضعیف

۲-۲- مجوز دفاع به بزه­دیده

ج- راهبردهای پیشگیری وضعی ناظر به محیط

۱- از بین بردن اسباب ارتکاب جرم

۲- کنترل مکان ارتکاب جرم‌

۳- محافظت از آماج‌های جرم

د- اصول پیشگیری وضعی از منظر امام علی (ع)

۱- اصل مشروعیت روش­ها

۲- لزوم رعایت آزادی­های مشروع

۳- لزوم اندیشیدن تدابیر گوناگون

فصل سوم- پیشگیری کیفری

مبحث نخست- سیاست کیفری امام علی (ع) در برخورد با بزهکاری عامه مردم

گفتار نخست- رویکردهای تنبیهی

الف- قطعیت مجازات­ها

۱- قطعیت مجازات­ها از منظر جرم­شناسان

۲- قطعیت مجازات­ها از منظر امام علی (ع)

ب- علنی کردن مجازات­ها

۱- علنی کردن مجازات­ها از منظر جرم­شناسان

۲- علنی کردن مجازات­ها از منظر امام علی (ع)

گفتار دوم- رویکردهای اصلاحی

الف- اجرای مجازات با هدف اصلاح

ب- برجسته­ترین رویکردهای اصلاحی در رویه امام علی (ع)

۱- عفو مجرمان

۲- عدم ملامت مجرمان

۳- پرهیز از برچسب زنی

۴- تکیه بر نقاط مثبت مجرم

مبحث دوم- سیاست کیفری امام علی (ع) در برخورد با یقه سفیدان بزهکار

گفتار نخست- مفهوم جرایم یقه­سفید

الف- تعریف و ویژگی­ها

۱- تعریف

۲- ویژگی­ها

۱-۲- موقعیت بالای اجتماعی و اقتصادی

۲-۲- ارتکاب جرم به صورت پنهانی

۳-۲- ارتکاب جرم به دلیل خاص

ب- مصادیق جرایم یقه­سفیدی

۱- کلاهبرداری

۲- جرایم علیه دولت

۳- جرایم زیست­محیطی

۴- جرایم رایانه‏ای

گفتار دوم- ساز کارهای پیشگیرانه امام علی (ع) در زمینه جرایم یقه­سفیدی

الف- پیشگیری­های غیرکیفری

۱- تصفیه حکومت از عناصر فاسد

۲- دقت در گزینش و انتصاب کارگزاران حکومت

۳- توجه به امر نظارت

۴- نظام گزارش­ دهی مردمی

۵- توجه به معیشت کارگزاران حکومت

۶- ارشاد و تحذیر

ب- پیشگیری­های کیفری

۱- مساوات در اجرای مجازات

۲- شدت در اجرای مجازات

۱-۲- شدت در اجرای مجازات از منظر جرم شناسان

۲-۲- شدت در اجرای مجازات از منظر امام علی (ع)

۳- قاطعیت در اجرای مجازات

۴- اجرای علنی مجازات