جایگاه عدالت ترمیمی در قانون آیین دادرسی کیفری

فصل نخست: مفاهیم عدالت ترمیمی( الگوها و فلسفه)

مبحث نخست: الگوهای نظری عدالت ترمیمی

گفتار اول: مفاهیم عمومی

الف: تعریف عدالت ترمیمی

۱ نقدی بر تعریف عدالت ترمیمی

۲ چارچوب تحلیلی

ب: اهداف و اصول عدالت ترمیمی

۱ اهداف کلیدی فرآیندها و پژوهش های عدالت ترمیمی

۲ نتایج عدالت ترمیمی

۳ اصول عدالت ترمیمی

گفتار دوم: ظهور و افول عدالت ترمیمی

الف ظهور عدالت ترمیمی ۵

۱ از سزاگرایی عدالت کیفری کلاسیک تا بزهدیده مداری عدالت ترمیمی

۲ از بزهدیده مداری عدالت ترمیمی تا شکل گیری جنبش های نئوکلاسیک نوین

ب شکل گیری اندیشه های نئوکلاسیک حقوق و افول نسبی اندیشه های عدالت ترمیمی

مبحث دوم: زمینه ها و مبانی عدالت ترمیمی

گفتار اول: زمینه های ظهور عدالت ترمیمی

الفجنبش های ضد استعماری

بجنبش های فمینیستی

گفتار دوم: مبانی عدالت ترمیمی

۱ آزادی

۲ برابری

مبحث سوم: الگوهای عملی عدالت ترمیمی

گفتار نخست: میانجیگری

الف: فرآیند میانجیگری

۱ آغاز میانجیگری

۲ انواع میانجیگری

۱-۲ از حیث نوع اختلاف

۲-۲ از حیث مدل میانجیگری ۳

۱-۲-۲ مدل مستقیم

۲-۲-۲ مدل غیر مستقیم

ب: برآیندهای میانجیگری

گفتار دوم: نشست های ترمیمی

لف: روش های اجرای نشست های ترمیمی

ب: اهداف نشست ها

ج: اصول نشست ها

د: برآیندهای نشست

۱ منافع بزهکاران

۲ منافع بزهدیدگان

۳ منافع دولت

۱-۳ تکرار جرم و جوانان

۲-۳ تکرار جرم و بزرگسالان

گفتار سوم: محافل تعیین مجازات

الف: روش های برگزاری و جریانی محافل

ب: اصول محافل

فصل دوم: رویکردهای ترمیمی دادرسی کیفری ایران در بستر عدالت ترمیمی

مبحث نخست: میانجیگری در نظام کیفری پیش از قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲

گفتار نخست: میانجیگری در قوانین پیش از انقلاب

الف: افقی شدن رسیدگی به اختلافات عشایر و ایلات

ب: خانه های انصاف

۱ چیستی خانه انصاف

۲ چالش های خانه انصاف

ج: شورای داوری

۱ چیستی شورای داوری

۲ چالش های شورای داوری

گفتار دوم: میانجیگری در قوانین پس از انقلاب تا سال ۱۳۹۲  ۷۴

الف: تشکیل دادگاه های سیار  ۷۴

ب: قاضی تحکیم  ۷۵

ج: شوراهای حل اختلاف  ۷۵

۱ چیستی شوراهای حل اختلاف  ۷۷

۲ ترمیمی یا غیر ترمیمی بودن شوراهای حل اختلاف  ۷۸

۱-۲ جلوه های ترمیمی شوراهای حل اختلاف  ۷۹

۱-۱-۲ فرآیندگرایی  ۷۹

۲-۱-۲ ترمیمی بودن اهداف شوراء ۷۹

۲-۲ جلوه های غیر ترمیمی و پاسخ به انتقادات  ۸۰

۱-۲-۲ انتصابی بودن اعضاء  ۸۱

۲-۲-۲ اجباری بودن رسیدگی در شوراء  ۸۱

۳-۲-۲ مشورتی بودن نظرات شوراء  ۸۲

مبحث دوم: میانجیگری در آیین دادرسی کیفری (مصوب ۱۳۹۲ ) ۸۳

گفتار نخست: اصول میانجیگری  ۸۵

الف: اقتضاء داشتن تعقیب  ۸۶

ب: اختیاری بودن ارجاع  ۸۷

ج: اعتبار توافقات  ۸۷

گفتار دوم: اهداف میانجیگری  ۹۰

الف: در قبال بزهدیده  ۹۱

۱ به رسمیت شناختن جایگاه بزهدیده  ۹۱

۲ کسب رضایت بزهدیده  ۹۲

۱-۲ شرایط گذشت شاکی  ۹۲

۲-۲ انواع خسارت قانونی  ۹۴

ب: اهداف در قبال بزهکار  ۹۵

۱ مشارکت در تعیین تکلیف دعوا  ۹۶

۱-۱ درخواست متهم برای کسب رضایت از بزهدیده  ۹۶

۲-۱ توافق برای ارجاع به میانجیگری  ۹۶

۳-۱ موافقت بزهکار برای تعلیق تعقیب  ۹۶

۲ بازپذیری از طریق جبران خسارات مادی و معنوی  ۹۷

گفتار سوم: آثار میانجیگری  ۹۷

الف: سقوط دعوی عمومی  ۹۸

۱جرایم قابل گذشت در قوانین ایران  ۹۹

۱-۱ کتاب دیات  ۹۹

۲-۱ حد قذف  ۹۹

۳-۱ جرایم خاص  ۱۰۰

۴-۱ کتاب تعزیرات  ۱۰۰

۲ حدود شمول جرایم  ۱۰۰

ب: تعلیق تعقیب  ۱۰۲

۱ شرایط صدور  ۱۰۳

۱-۱ رضایت بزهدیده  ۱۰۳

۲-۱ فقدان سابقه محکومیت موثر کیفری  ۱۰۳

۳-۱ اختیاری بودن رسیدگی  ۱۰۴

۲ شرایط استمرار  ۱۰۵

گفتار چهارم: اجرای میانجیگری  ۱۰۵

الف: شورای حل اختلاف  ۱۰۶

۱ الگوی نظری  ۱۰۷

۲ الگوی عملی  ۱۰۸

ب: اشخاص و موسسات  ۱۱۰

گفتار پنجم: سند تحول در سیاست جنایی ایران

۱۱۲الف: اصل مداخله حداقلی  ۱۱۲

ب: اعتبار بخشیدن به توافقات طرفین اختلاف  ۱۱۳

فصل سوم: ترمیمی شدن نهادهای پیش دادرسی کیفری

مبحث نخست: رویکردهای عدالت ترمیمی در بستر نهادهای کیفری   ۱۱۴

گفتار نخست: قرار تعلیق تعقیب  ۱۱۵

الف: تاریخچه  ۱۱۶

۱ تعلیق تعقیب در قوانین پیش از انقلاب  ۱۱۶

۱-۱ جنحه ای بودن  ۱۱۷

۲-۱ اقرار متهم  ۱۱۸

۳۱ فقدان شاکی خصوصی یا گذشت وی  ۱۱۸

۴-۱ فقدان سابقه محکومیت موثر کیفری  ۱۱۸

۲ تعلیق تعقیب در قوانین پس از انقلاب  ۱۱۹

ب: تعلیق تعقیب در قانون آیین دادرسی کیفری ( مصوب ۱۳۹۲) ۱۲۰

۱ شرایط صدور قرار تعلیق تعقیب  ۱۲۰

۱-۱ تعزیری بودن  ۱۲۱

۲-۱ قابل تعلیق بودن  ۱۲۱

۳-۱ کسب رضایت بزهدیده  ۱۲۲

۴-۱ فقدان سابقه محکومیت موثر کیفری  ۱۲۳

۵-۱ اختیاری بودن  ۱۲۳

۲ شرایط استمرار تعلیق تعقیب  ۱۲۳

۱-۲ جلوه های جرم شناختی دستورات تامینی  ۱۲۴

۱-۱-۲ نظریه معاشرت های ترجیحی  ۱۲۴

۲-۱-۲ نظریه سبک زندگی و فعالیت روزانه  ۱۲۵

۲-۲ جلوه های حقوقی دستورات تامینی  ۱۲۶

۱-۲-۲ دستورات ناظر بر بزهدیده  ۱۲۶

۱-۱-۲-۲ ارائه خدمات به بزهدیده  ۱۲۶

۲-۱-۲-۲ عدم ارتباط و ملاقات با بزهدیده  ۱۲۷

۲-۲-۲ دستورات تامینی ناظر بر بزهکار  ۱۲۷

۱-۲-۲-۲ اصلاح و درمان بزهکار  ۱۲۷

۱-۱-۲-۲-۲ ترک اعتیاد  ۱۲۷

۲-۱-۲-۲-۲ آموزش  ۱۲۸

۲-۲-۲-۲ پیشگیری از تکرار جرم  ۱۲۸

۳-۲-۲ دستورات تامینی ناظر بر جامعه  ۱۳۱

۱-۳-۲-۲ خدمات عمومی رایگان  ۱۳۱

۱-۱-۳-۲-۲ موسسات عمومی  ۱۳۲

۲-۱-۳-۲-۲ موسسات عام المنفعه  ۱۳۲

۲-۳-۲-۲ عدم اقدام به رانندگی  ۱۳۵

۳-۳-۲-۲ عدم حمل سلاح  ۱۳۶

۳ ویژگی های قرار تعلیق تعقیب  ۱۳۷

۱-۳ ضمانت اجرا دار بودن  ۱۳۷

۱-۱-۳ عدم اجرای دستورات مقام قضایی  ۱۳۷

۲-۱-۳ تکرار جرم  ۱۳۸

۲-۳ اعتراض پذیر بودن  ۱۳۹

۳-۳ قابلیت طرح مستقیم در دادگاه  ۱۴۰

گفتار دوم: تعویق تعقیب  ۱۴۱

الف: الگوهای نظری  ۱۴۲

۱ اهداف  ۱۴۲

۲ ترمیمی یا غیر ترمیمی بودن  ۱۴۲

۱-۲ جلوه های ترمیمی  ۱۴۳

۲-۲ جلوه های غیر ترمیمی  ۱۴۴

ب: الگوهای عملی  ۱۴۵

۱ شرایط صدور  ۱۴۵

۱-۱ تعزیری بودن جرم ارتکابی  ۱۴۵

۲-۱ قابلیت تعلیق مجازات  ۱۴۶

۳-۱ موافقت بزهدیده و بزهکار  ۱۴۶

۲ نتایج  ۱۴۷

مبحث دوم: رویکردهای نیمه ترمیمی نهادهای عدالت کیفری  ۱۴۸

گفتار نخست: ترک تعقیب دعوای کیفری  ۱۴۹

الف: جنبه های ترمیمی و غیر ترمیمی درخواست ترک تعقیب  ۱۴۹

۱ بزهدیده مداری  ۱۴۹

۲ عدم فرآیندگرایی ترمیمی  ۱۵۰

۳ الزام بزهکار  ۱۵۱

ب: شرایط صدور  ۱۵۱

۱ قابل گذشت بودن جرم  ۱۵۱

۲ درخواست شاکی  ۱۵۲

گفتار دوم: بایگانی کردن پرونده  ۱۵۳

الف: شرایط صدور  ۱۵۴

۱ تعزیری بودن جرم  ۱۵۵

۲ غیر قابل گذشت بودن  ۱۵۵

ب: ویژگی های ناظر بر بزهکار  ۱۵۵

۱ فردی سازی  ۱۵۶

۲ حق اطلاع بر اتهام  ۱۵۷

۳ التزام کتبی  ۱۵۷

نتیجه گیری و پیشنهادها